„Јавна соба“ јавна тајна

Она што се случи со „Јавна соба“ и споделувањето на фотографии од разголени тинејџери треба да биде повик за освестување за сите нас. Праќањето на разголени фотографии на интернет стана феномен пред кој многумина замижуваат, стана јавна тајна. Овој феномен е присутен повеќе од што мислиме. Во светски рамки, но и во Македонија, тоа стана начин на комуникација, флерт и сексуално задоволство. Во светот веќе се анализира дека еден од тројца тинејџери праќаат и добиваат пораки или фотографии со сексуална содржина. Имајќи предвид дека малолетниците тешко се отвораат на ова прашање бројките веројатно се далеку поголеми.

Според статистиките, 90% од тинејџерите во развиениот свет поседуваат паметен телефон, а околу половина од средношколците веќе имале сексуално искуство во животот.  И не секогаш од другата страна се педофили или возрасни луѓе кои ги заведуваат младите. Многу често тие пораки и фотографии се испраќаат меѓу нив самите, не знаејќи какви последици има тоа за нив или кој е ризикот на кој се изложени.   

Праќањето на разголени фотографии меѓу младите станува дел од процесот на заведување или на флертување. Ако претходно процесот на заведување се состоел од делење комплименти, денес тоа е делење на делови од своето тело на фотографија. Некако слично како реклама за грепка. Еве што можеш да добиеш. Ова се прави без претходно да се има знаење за технологијата зад праќањето на разголени фотографии.

Со прифаќањето на условите за користење на социјалните мрежи вие се согласувате на многу работи за кои можеби не сте свесни. Она што се согласувате не е за социјалните мрежи да одат против вас, туку заради тоа што така функционира технологијата и тоа е единствениот начин тие (социјалните мрежи) да бидат правно заштитени.

Кога испраќате фотографија во приватен чет, на некој од вашите пријатели, вие отстапувате  дел од правата за таа фотографија. Можеби мислите дека само вие го имате правото над фотографијата, но реалноста не е баш таква. Штом вие ја испраќате преку, на пример Инстаграм, вие му давате право на Инстаграм таа слика да ја постави на нивните сервери во Калифорнија. Воедно му давате право на примателот на сликата, да ја има на својот уред. Јавно поставена слика е сосема друга работа и за тоа нема да зборуваме овде. Значи, штом ќе испратите фотографија во приватен разговор, право над неа веќе имаат три страни. Вие, Инстаграм и тој што ја прима. Право на Инстаграм давате заради тоа што тој е медиумот преку кој се пренесува сликата, тој мора да има право таа фотографија да ја има на меморија кај нив за другата страна да може да ја види. Значи мора тој да има право да ја пренесе, но и да ја чува.

Во исто време давате право на тој што ја прима фотографијата да ја има на својот уред – вечно! Дури и Инстаграм да не дозволува тој што ја прима сликата да ја даунлоадира тие сепак се свесни дека примачот има начин фотографијата да ја зачува на својот уред. Поради тоа тие во условите за користење предвидуваат дека тоа може да се случи и затоа пренесуваат дел од правата и на тој што ја прима. Односно му го даваат правото на примачот да ја има на својот личен уред (хард диск, мобилен, усб меморија...).  Замислете дека штом еднаш нешто ќе испратите преку интернет има шанси тоа да остане вечно таму. Технологијата овозможува никогаш да не биде избришано, и вие речиси немате начин да го избришете тоа ниту кога вие ќе имате деца, ниту кога ќе бидете баби и дедовци на некои деца, ниту кога ќе бидете сопруги и сопрузи на некои партнери, никогаш. Овде може да се спомене и феноменот на одмаздничко порно (revenge porn). Што може и да е случај за дел од фотографиите споделени во „Јавна соба“. Тоа е феномен кога партнерите се фотографираат со согласност, но подоцна еден од нив ги споделува фотографиите јавно во тесен или поширок круг како одмазда кон партнерот.  

Инстаграм и страната што ја прима сликата немаат право таа да ја дистрибуираат, ниту да заработуваат од неа, но сепак тоа не ве прави безбедни.

Страната што ја прима сликата штом ќе ја има на својот уред може слободно да се „фали“ со неа покажувајќи ја на други луѓе преку својот уред. Нема право да ја праќа, но има право да ја поседува.

Од друга страна сигурно сте слушнале за стотици хакерски напади кои се случуваат на серверите на социјалните мрежи. Па така вашата фотографија не е безбедна ниту во серверите на Инстаграм. Впрочем многу порно сајтови поседуваат вакви фотографии и видеа и од нив прават пари. Тоа секако дека не е легално, но е реално. Наједноставно кажано штом ќе испратите било каква фотографија преку интернет вие немате контрола каде таа ќе заврши. Истото се случува и со секстинг (праќање на пораки со сексуална содржина). Доколку возрасни луѓе се сликаат и праќаат слики едни на други тоа го прават со пресметан ризик, но кога станува збор за малолетници мора родителите да бидат повнимателни за ризикот во кој се впуштаат нивните деца, а и самите малолетници да се едуцираат повеќе.

 Овде вреди да се спомене и тоа дека дури и кога сакате да избришете некоја слика од социјалните мрежи или некој приватен разговор тоа не оди така. Социјалните мрежи имаат бекап речиси на сета ваша активност. Тие на своите сервери имаат податоци на сите слики што се ги лајкнале до сега, сите слики што сте ги поставиле до сега, сите пријатели што сте ги имале и што сте ги избришале, сите разговори што сте ги правеле и така натаму.  Имаат речиси се и речиси ништо не бришат. Не е целосно јасно кога и како социјалните мрежи ги бришат од своите сервери податоците кои вие сте побарале да бидат избришани, но сепак кога ќе кликнете „delete“ тоа останува уште некое време на нивните сервери (нејасно е колку време, тоа зависи од компаниите). Кога ќе го избришете тоа станува невидливо, но тие податоци се уште стојат и има начин да се стигне до нив.

Она што може да се извлече како заклучок е тоа дека ако постои и најмала шанса нешто, некогаш да посакате да избришете тоа нешто не го поставувајте на интернет.  

Исто така важно е родителите да бидат проактивни, а не само активни во врска со дигиталната безбедност на нивните малолетни деца. Да имаат отворени разговори со децата рано и често, а не само кога ќе се јави скандал како „јавна соба“. Родителите да имаат контрола што нивните деца гледаат и примаат на интернет. Да им се објасни на младите дека често ќе го имаат притисокот од своите врсници да праќаат фотографии и може често да добиваат пораки од своите врсници со сексуални содржини. Да им се појасни и на децата и на возрасните дека дел од овие активности повлекуваат кривична одговорност и во одредени случаи станува збор за сериозно кривично дело, а не само наивна забава. Родителите да не ја прават грешката „моето дете не е такво“ и да се има предвид фактот дека најголемиот дел од оние што праќаат/примаат разголени фотографии и секстинг се малолетници.